المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٨٤ - افعال ناقصه

[جلد دوم‌]

بسم اللّه الرّحمن الرّحيم‌

[مبحث نواسخ‌]

[افعال ناقصه‌]

متن: «١٤٣»

تجزيه و تركيب‌

ترفع: فعل مضارع، ثلاثى مجرّد از باب « منع، يمنع»، متعدّى، معلوم‌

كان: فاعل است براى « ترفع ».

المبتدء: خبر است براى « ترفع ».

اسما: حال است از « المبتدء ».

واو: عاطفه.

الخبر: منصوب است تا مفعول باشد براى « تنصب » مقدّر است كه « تنصبه » مفسّر آنست، بنابراين جمله فعليّه بوده و معطوف است بر « ترفع كان الخ» كه آن نيز جمله فعليّه مى‌باشد و ميتوان آنرا مرفوع خواند تا مبتداء بوده و « تنصبه » خبرش باشد در اينصورت جمله اسميّه بوده و جمله اسميّه برفعليّه معطوف ميشود و اين بنابر رأى بسيارى از ادباء است كه در دو جمله متعاطف مماثلت آنها را از حيث فعليّه يا اسميّه بودن شرط نمى‌دانند.

تنصبه: فعل مضارع، ثلاثى مجرّد از باب « ضرب، يضرب»، متعدّى، معلوم، ضمير فاعلى در آن به « كان » و ضمير مفعولى به خبر عود مى‌كند.